ส่วนประกอบของบัญชียาหลักแห่งชาติ        บัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แบ่ง ออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ (1) บัญชี ยาสำหรับโรงพยาบาลและสถานบริการสาธารณสุข และ (2) บัญชียาสำหรับงานสาธารณสุขมูลฐาน       ยาที่ผลิตขึ้น ได้เองโดยแผนกเภสัชกรรมของโรงพยาบาล นับได้ว่ามีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง ต่อการจัดหายาเพื่อตอบสนองต่อความ ต้องการใช้ยาของโรงพยาบาลนั้นๆ ให้เป็น ไปด้วยความประหยัด สมควรสนับสนุนให้มี การผลิตขึ้นใช้ภายในโรงพยาบาล เนื่อง จากจะสามารถช่วยลดค่าใช้จ่ายลงได้ มาก รายการยาดังกล่าวจึงได้รับการ พิจารณาคัดเลือกเป็นรายการเภสัช ตำรับของโรงพยาบาลผนวกไว้ในบัญชียาหลักแห่งชาติใน ส่วนของบัญชียาสำหรับโรงพยาบาล และสถานบริการสาธารณสุขด้วย การจัดหมวดหมู่รายการยา       บัญชียาสำหรับโรงพยาบาลและสถานบริการสาธารณสุขประกอบด้วยรายการยาที่จัดเป็น หมวดหมู่ตามฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาและประ โยชน์ทางการรักษา (pharmacologic and therapeutic classification) รวม 23 กลุ่ม ในบางกลุ่มอาจแบ่งออกเป็นกลุ่มย่อย ลงไป เพื่อความสะดวกในการค้นหา ยาที่ มีหลายข้อบ่งใช้หรือมีการนำไป ใช้โดยแพทย์หลายสาขาจะปรากฏอยู่ใน บัญชีมากกว่าหนึ่งแห่ง การจัดประเภทรายการยา        เนื่องจากบัญชียาหลักแห่งชาติ ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อให้เป็นมาตรการหนึ่งในระบบยาที่จะทำให้เกิด ความประหยัดเหมาะสมกับภาวะเศรษฐกิจของ ประเทศ ขจัดหรือลดความฟุ่มเฟือยและความสูญ เปล่าที่เกิดจากการใช้ยา โดยบัญชียาหลักแห่งชาติจะเป็นกรอบที่จะช่วยและ ส่งเสริมผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ ทุกสาขาให้ใช้ยาอย่างเหมาะสม รวมทั้ง เป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการด้านยา ของสถานพยาบาล รายการยาในบัญชียาสำหรับโรงพยาบาลและสถานบริการสาธารณสุขจึง ถูกจัดแบ่งออกเป็นบัญชีย่อย 5 บัญชี ได้แก่ บัญชี ก. ข. ค. ง. และ จ. ตามคุณลักษณะของยาแต่ละรายการ ความจำเป็น ต้องใช้ในสถานพยาบาลระดับต่างๆ ระดับความ รู้ความเชี่ยวชาญของแพทย์ที่สมควร เป็นผู้สั่งใช้ยา ตลอดจนระบบการติด ตามประเมินการสั่งใช้ยาที่ควรจัด ให้มีขึ้นสำหรับยาบางรายการ ทั้งนี้ ได้ กำหนดคำจำกัดความของบัญชีย่อยทั้งห้าบัญชีเพื่อให้เป็นแนวปฏิบัติในการบริหาร เวชภัณฑ์ของสถานพยาบาลไว้ ดังนี้ บัญชี ก. คือ รายการยาที่มีความจำเป็น สำหรับสถานพยาบาลทุกระดับ บัญชี ข. คือ รายการยาที่อาจจำเป็น ต้องใช้ในสถานพยาบาลบางระดับ หรือจำกัด ข้อบ่งใช้สำหรับ อาการหรือโรคบางชนิด ที่ใช้ยาในบัญชีก. ไม่ได้ หรือไม่ได้ผล หรือเป็นยาที่ใช้แทนยา ในบัญชี ก. ชั่ว คราวในกรณีที่จัดหายาในบัญชี ก. นั้นไม่ได้ บัญชี ค. คือ รายการยาที่ต้องใช้โดยผู้ เชี่ยวชาญที่ได้รับมอบหมายจากผู้อำนวยการของ สถานพยาบาลนั้นๆ เนื่องจาก เป็นยาที่มีอันตราย ถ้าใช้ ไม่ถูกต้องอาจเกิดพิษหรือเป็นอันตราย ต่อผู้ป่วยหรือเป็น สาเหตุให้เกิดเชื้อดื้อ ยาได้ง่าย บัญชี ง. คือ รายการยาที่อาจมีความจำเป็นต้องใช้สำหรับช่วยชีวิตผู้ป่วยบางราย แต่อาจทำให้เกิดอันตรายต่อ ผู้ป่วย หรือก่อปัญหาเชื้อดื้อยาที่ร้ายแรง และ/หรือมีราคาแพงมาก การสั่งใช้ยาซึ่งต้องให้สมเหตุผล เกิดความคุ้มค่าสมประโยชน์จะต้องอาศัยการตรวจวินิจฉัยและพิจารณาโดยผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการ ฝึกอบรม ฉะนั้น ยาในบัญชีดังกล่าวจะสั่งใช้ได้โดยผู้เชี่ยวชาญเฉพาะโรคที่ได้รับการฝึกอบรมใน สาขาวิชาที่เกี่ยวข้องจากสถานฝึกอบรม หรือได้รับวุฒิบัตรหรือหนังสืออนุมัติจากแพทยสภาหรือ ทันตแพทยสภาเท่านั้น และโรงพยาบาลจะต้องมีระบบการกำกับประเมิน และตรวจสอบการใช้ยา (ระบบ Drug Utilization Evaluation) โดยมีการเก็บข้อมูลการใช้เพื่อ ตรวจสอบในภายหลังได้ บัญชี จ. คือ รายการยาสำหรับใช้เฉพาะโครง การพิเศษของกระทรวง ทบวง กรม หรือเทียบเท่า ที่ได้รับ ความเห็นชอบจากคณะอนุกรรมการพัฒนาบัญชียาหลักแห่งชาติ รายละเอียดของรายการยา       ยาแต่ละราย การ จะแสดงชื่อสามัญทาง ยา (generic name) และรูปแบบ (dosage form) กรณีที่เป็นยา สูตรผสม (combination preparations)จะแสดงชื่อสามัญทาง ยาของสารออกฤทธิ์หรือตัวยาสำคัญ ในสูตรยารายการนั้นทั้งหมดโดย คั่นระหว่างตัวยาด้วยเครื่องหมายบวก(+) ทั้งนี้ ให้ถือว่ายาตามรายการดังกล่าวทุก ความแรง (strengths) เป็นยาในบัญชียาหลักแห่ง ชาติ ยาบางรายการได้มีการระบุข้อ กำหนดเกี่ยวกับตัวยาที่เป็นสารออก ฤทธิ์หรือตัวยาสำคัญ และ/หรือ ขนาดความแรงของ สารออกฤทธิ์หรือตัวยาสำคัญไว้ อาทิเช่น ยาลดกรด วิตามินรวม สารละลายกรดอะ มิโน ยาสูตรผสมที่ใช้รักษาวัณโรค เป็น ต้น ให้ถือว่ายาที่เป็นไปตามข้อกำหนด ดังกล่าวเป็นยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ        ส่วนบัญชียาสำหรับ งานสาธารณสุขมูลฐาน ประกอบด้วยรายการยาที่แสดงไว้เป็น เภสัชตำรับ โดยมีชื่อยา สูตรตำรับ และขนาดบรรจุ ตามที่ระบุไว้เท่านั้น การแสดงรูปแบบยา (dosage form)       รายการยาที่ แสดงรูปแบบเป็น รูปแบบกว้างๆ เช่น "capsule", "tablet", "solution" หรือ "injection" หมาย ถึงยาที่ผลิตขึ้นในรูปแบบ capsule , tablet, solution, หรือ injection ทุกชนิด ในบางกรณีที่ต้องการ ความจำเพาะเจาะจงมากขึ้นก็ได้ระบุข้อ กำหนดเพิ่มเติมไว้ อาทิเช่น       - capsule (ยกเว้นชนิด sustained release capsule)       - enteric coated tablet       - intravenous solution       - solution (mouthwash)       - injection (ยกเว้น ชนิด depot) เป็นต้น       สำหรับรายการยา ที่ได้รับคัด เลือกไว้ในรายการเภสัชตำรับของโรง พยาบาล ซึ่งมีสูตรตำรับผนวกท้ายบัญชียา สำหรับโรงพยาบาลและสถานบริการสาธารณสุขนั้น ได้ระบุคำว่า "เภสัชตำรับโรงพยาบาล" ไว้ใน ส่วนของรูปแบบด้วย เงื่อนไขการสั่งใช้ยา        ด้วยวัตถุประสงค์ของ การจัดทำบัญชียาหลักแห่งชาติ เพื่อนำบัญชีดังกล่าวไป ใช้เป็นกรอบในการส่งเสริมผู้ประกอบ วิชาชีพด้านสุขภาพทุกสาขาให้ใช้ยา อย่างเหมาะสม เกิดความประหยัดคุ้มค่า ดังนั้น หาก ยารายการใดมีหลายข้อบ่งใช้ แต่มี ความเหมาะสมที่จะใช้เพียงบางข้อบ่งใช้ หรือมีแนวโน้มว่าจะมีการสั่งใช้ ไม่ถูกต้อง ก็ได้ระบุข้อบ่งใช้ไว้ใน เงื่อนไขการสั่งใช้ยา เพื่อเป็นแนวทาง สั่งใช้ยาสำหรับแพทย์ รวมทั้งเป็นข้อมูล สำหรับสถานพยาบาลเพื่อประกอบการจัดระบบกำกับ ติดตามให้เกิดการใช้ยารายการนั้น ๆ อย่างสมเหตุผล เงื่อนไขการจัดหายา        ในกรณีที่ยา มากกว่าหนึ่งรายการมีข้อบ่งใช้เหมือนกัน จัดอยู่ในกลุ่มเดียวกัน และไม่มีความแตก ต่างกันในด้านคุณสมบัติที่มีความสำคัญต่อผล การรักษาอย่างมีนัยสำคัญ แต่มีความแตกต่างกันในด้านราคา ในบัญชีนี้ได้จัดรายการยาที่มี ราคาถูกกว่าเป็นยาอันดับแรกและใส่เครื่อง หมาย * ไว้ท้ายชื่อสามัญทางยา ส่วนรายการยา ที่มีราคาแพงกว่าจัดว่าเป็นตัวเลือก (alternative) และ ใส่เครื่องหมาย ( ) ไว้ที่ชื่อสามัญทางยา โรง พยาบาล/สถานพยาบาลจะจัดซื้อรายการยาที่ เป็นตัวเลือกได้ก็ ต่อเมื่อสามารถจัดซื้อได้ในราคาที่ ถูกกว่ารายการยาที่เป็นยาอันดับ แรก ในกรณีที่มียาตัวเลือกมากกว่า หนึ่งรายการให้จัดซื้อรายการที่มี ราคาต่ำที่สุดเพียงรายการเดียว       นอกจากนี้ ยังมีเงื่อนไขการจัดหายาในลักษณะอื่นๆ ระบุไว้ในหมายเหตุท้ายรายการยาบางรายการ ได้แก่ "เลือกเพียง 1 รายการ ระหว่าง ….. และ ….." และ "ให้ใช้เฉพาะที่ผลิตใช้เองในโรงพยาบาล" สนใจรายละเอียดติดต่อ Email: edl@fda.moph.go.th