ไดอาซีแพม (Diazepam)

     ไดอาซีแพม เป็นชื่อสามัญทางยาของวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทชนิดหนึ่งในกลุ่มเบนโซไดอะซีปีนส์ (Benzodiazepines, BZ) ออกฤทธิ์ที่สมองหรือระบบประสาทส่วนกลาง (CNS) ในทางการแพทย์ใช้เป็นยาคลายกังวลหรือยากล่อมประสาท (Tranquilizer) ทำให้จิตใจสงบ ใช้สำหรับรักษาผู้ป่วยที่มีอาการผิดปกติทางอารมณ์ เช่น ความเครียด วิตกกังวล รักษาอาการฟุ้งซ่านที่เกิดจากโรคประสาท ทำให้กล้ามเนื้อคลายตัว และระงับอาการชัก
     ประโยชน์ทางการแพทย์
   
1. ใช้เป็นยาคลายกังวล
    2. ใช้เป็นยานอนหลับในกรณีที่การนอนไม่หลับเนื่องจากมีความกังวล
    3. ใช้เป็นยากันชัก
    4. ใช้เป็นยาคลายกล้ามเนื้อ
    5. ใช้เป็นยาเหนี่ยวนำการสลบ
    6. ใช้รักษาอาการที่เกิดจากการขาดเหล้า
    7. ใช้บรรเทาอาการปวดศีรษะ
    8. ใช้บรรเทาอาการสั่นในผู้สูงอายุหรือไม่ทราบสาเหตุ

    ขนาดการใช้
     พิจารณาตามสภาพอาการของผู้ป่วย โดยทั่วไป ขนาดที่ใช้ คือ 4 - 40 มก./วัน
     รูปแบบทางเภสัชกรรม ไดอาซีแพมที่มีใช้ในประเทศไทยมีหลายรูปแบบทางเภสัชกรรมต่างๆ
ได้แก่ ยาเม็ด แคปซูล และยาฉีด ขนาดความแรงมีตั้งแต่ 2 มก. 5 มก. และ 10 มก.
     การดื้อยาและการติดยา
     การใช้ยาติดต่อกันเป็นระยะเวลานานจะทำให้เกิดการดื้อยาและติดยา ซึ่งติดได้ทั้งทางร่างกายและจิตใจ ซึ่งถ้าหยุดใช้ยาทันทีจะเกิดอาการขาดยาหรือถอนยา เช่น คลื่นไส้ นอนไม่หลับ มือสั่น หัวใจเต้นเร็ว ซึมเศร้า เป็นโรคจิต หรืออาจชักได้ ความรุนแรงของอาการจะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับขนาดยาและระยะเวลาที่ใช้ยา
     ข้อควรระวัง ในการใช้ยา
     1. อาจทำให้ง่วงซึม ไม่ควรขับขี่ยานพาหนะหรือทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักรกลหรือในที่สูง
     2. ห้ามดื่มสุรา หรือส่งที่มีแอลกอฮอล์ผสมอยู่
     3. อาจทำให้เกิดความผิดปกติของเม็ดเลือด ตับ หรือไตได้
     4. สตรีมีครรภ์ สตรีระยะให้นมบุตร ผู้ป่วยโรคตับ โรคไต โรคต่อหินโรคไมแอสทีเนีย แกรวีส โรคพอร์ไพเซีย หรือโรคเกี่ยวกับทางเดินหัวใจ
     5. ไม่ควรใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน นอกจากแพทย์สั่ง
     6. หากใช้ยาร่วมกับยาอื่น เช่น ยากดหรือกระตุ้นประสาท ยาคุมกำเนิด ยาต้านฮีสตามีน รวมทั้ง Cimetidine ควรปรึกษาแพทย์
     7. หากมีอาการนอนไม่หลับ ประสาทหลอน พฤติกรรมผิดปกติ กล้ามเนื้อเปลี้ยหรือมีไข้ รีบปรึกษาแพทย์
     การใช้ยาเกินขนาด
     อาการรุนแรงมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับปริมาณที่ได้รับ ส่วนใหญ่อาการทางระบบประสาทกลางไม่ค่อยรุนแรง เช่น มีเพียงอาการง่วงนอน พูดไม่ชัด กล้ามเนื้อทำงานไม่ประสานกัน เพราะยามีขีดความปลอดภัยสูง แต่ถ้าให้ยาร่วมกับยากดประสาทส่วนกลางชนิดอื่น อาจรุนแรงจนเป็นอันตายต่อชีวิตได้
     การควบคุมตามกฎหมาย
     ไดอาซีแพม จัดเป็นวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 4 ตาม พ.ร.บ. วัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท พ.ศ. 2518 การขายต้องมีใบสั่งแพทย์ โดยมีเภสัชกรควบคุมการจำหน่าย
การจัดทำรายงาน ผู้รับอนุญาต ต้องจัดให้มีการทำบัญชีรับ-จ่ายวัตถุออกฤทธิ์ และเสนอรายงานให้เลขาธิการทราบเป็นรายเดือนและรายปี บัญชีดังกล่าวต้องเก็บรักษาไว้และพร้อมที่จะแสดงต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ได้ทุกเวลาในขณะเปิดดำเนินการ (ม.87) ได้แก่
     1. แบบ บ.จ.4 (บัญชีซื้อวัตถุออกฤทธิ์)
     2. แบบ บ.จ.5 (บัญชีขายวัตถุออกฤทธิ์ตามใบสั่งยา)
     3. แบบ บ.จ.9 (รายงานประจำเดือน )
     4. แบบ บ.จ.10 (รายงานประจำปี )
     การกระทำฝ่าฝืนกฎหมาย
- ผู้ผลิต ขาย นำเข้า หรือส่งออกโดยไม่ได้รับอนุญาต มีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือ ปรับไม่เกิน 100,000 บาท
- ขายโดยไม่มีใบสั่งแพทย์ มีโทษปรับตั้งแต่ 10,000 - 50,000 บาท
- เภสัชกรไม่อยู่ควบคุมการขาย มีโทษปรับตั้งแต่ 10,000 - 50,000 บาท

มกราคม 2547