อย. ห่วงใยสถานการณ์สารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแหล่งน้ำที่พบการปนเปื้อนสารมลพิษ พร้อมเดินหน้ากำกับดูแลและเฝ้าระวังความปลอดภัยอาหาร น้ำดื่ม และน้ำแข็ง พร้อมย้ำผู้ผลิตต้องตรวจสอบแหล่งน้ำดิบและระบบบำบัดให้ได้คุณภาพมาตรฐาน ป้องกันสารปนเปื้อนโลหะหนักเข้าสู่กระบวนการผลิตและถึงมือผู้บริโภค
เภสัชกรหญิงสุภัทรา บุญเสริม เลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา เปิดเผยว่า สารหนูและโลหะหนักบางส่วนสามารถแตกตัวหรือละลายปนไปกับน้ำได้ มักไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และไม่มีรส ทำให้ไม่สามารถสังเกตได้ด้วยตาเปล่า หากร่างกายได้รับในปริมาณสูงหรือสะสมเป็นเวลานาน อาจส่งผลกระทบต่อระบบประสาท ตับ ไต และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งบางชนิด สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) จึงให้ความสำคัญกับการควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์อาหารและน้ำบริโภคอย่างต่อเนื่อง โดยน้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทและน้ำแข็งต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 กำหนดสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร รวมถึงควบคุมแคดเมียม ปรอทอินทรีย์ และตะกั่วตามเกณฑ์ ส่วนอาหารและวัตถุดิบ ต้องเป็นไปตามประกาศฯ (ฉบับที่ 414) พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน
สำหรับมาตรการเพื่อลดการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนัก สำหรับผู้ผลิตอาหาร น้ำดื่ม น้ำแข็ง มีดังนี้
1. การคัดเลือกแหล่งน้ำดิบ ควรใช้น้ำประปาหรือน้ำที่ผ่านการกรองสารหนูและโลหะหนัก ในการผลิตอาหาร หลีกเลี่ยงการใช้น้ำผิวดินจากแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำโขง ในพื้นที่จังหวัดเสี่ยงสูง ไม่ใช้น้ำบาดาลหรือแหล่งน้ำผิวดินที่อยู่ใกล้เขตเหมืองแร่ เขตอุตสาหกรรมหนัก หรือพื้นที่ที่มีขยะพิษ หรือกากของเสียอุตสาหกรรม มาใช้ในการผลิตอาหารโดยตรง ทั้งนี้ การต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนูหรือโลหะหนักได้
2. การเลือกใช้อุปกรณ์และเทคโนโลยีที่สามารถกรองสารหนูและโลหะหนักในน้ำ ได้แก่
2.1 ระบบรีเวอร์สออสโมซิส (Reverse Osmosis - RO):
จุดเด่น: ประสิทธิภาพสูงสุด กรองผ่านเยื่อกรอง (membrane) ความละเอียด 0.0001 ไมครอน ขจัดสารหนูและโลหะหนักได้มากกว่า 95-99%
ข้อสำคัญ: ต้องมีการตรวจสอบความสมบูรณ์ของเยื่อกรองทุกรุ่นการผลิต ล้างทำความสะอาดเยื่อกรอง เพื่อให้มั่นใจว่าเยื่อกรองยังคงประสิทธิภาพสูงสุดในการกรอง
2.2 ระบบแลกเปลี่ยนประจุ (Ion Exchange):
จุดเด่น: ใช้ สารเรซินสำหรับดักจับโลหะหนัก เช่น เรซินชนิดแอนไอออน (Anion Exchange Resin) ที่ออกแบบมาเพื่อจับประจุลบของสารหนูและโลหะหนักโดยเฉพาะ เหมาะสำหรับน้ำที่มีแร่ธาตุรบกวนน้อย
ข้อสำคัญ: ตรวจวัดค่าการนำไฟฟ้าน้ำหลังกรองผ่านเรซิน ถ้ามีค่าการนำไฟฟ้ามากแสดงว่าสารกรองหมดประสิทธิภาพ ต้องฟื้นฟูสภาพด้วยกรดหรือด่าง
2.3 ระบบดูดซับด้วยสารกรองเฉพาะ (Adsorption Media):
จุดเด่น: ใช้สารกรองอย่าง อะลูมินากัมมันต์ (Activated Alumina) หรือ สารกรองเหล็ก (Iron-based media) ซึ่งดึงดูดและกักเก็บสารหนูไว้ที่ผิวสารกรองได้ดีเยี่ยม และสามารถดูดซับโลหะหนักอื่นได้
ข้อสำคัญ: ประสิทธิภาพขึ้นกับ pH ของน้ำ และปริมาณสารฟลูออไรด์/ฟอสเฟต หากมีมากอาจแย่งพื้นที่ผิวทำให้ประสิทธิภาพลด
2.4 ระบบออกซิเดชันร่วมกับการกรอง (Oxidation & Filtration):
จุดเด่น: เติมคลอรีนหรือโอโซนเพื่อเปลี่ยนรูปสารหนู (จาก As3+ เป็น As5+) แล้วใช้สารส้มหรือเหล็กให้ตกตะกอน จากนั้นกรองออกด้วยระบบกรองทราย (Sand Filter) เหมาะสำหรับโรงงานขนาดใหญ่ที่ใช้น้ำปริมาณมากและสามารถใช้กำจัดโลหะหนักอื่น เช่น ตะกั่ว ทองแดง แมงกานิสได้
ข้อสำคัญ : ไม่เหมาะกับโลหะหนักที่ละลายน้ำได้ดีมากและไม่จับตัวกับตะกอนเหล็กง่ายนัก เช่น แคดเมียม (Cadmium) ปรอท (Mercury) หรือนิกเกิล (Nickel)
3. ตรวจสอบประสิทธิภาพของวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการกรองน้ำอย่างสม่ำเสมอ
ผู้ผลิตควรตรวจสอบคุณภาพน้ำด้วยชุดทดสอบอย่างง่ายทั้งก่อนและหลังกรอง (Pre-treated & Post-treated) เป็นประจำอย่างน้อยทุกสัปดาห์ เปลี่ยนวัสดุที่ใช้ในการกรองตามอายุการใช้งานหรือตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ในคู่มือการใช้งานเพื่อรักษาประสิทธิภาพของระบบกรอง
4. ส่งตัวอย่างผลิตภัณฑ์ตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง เพื่อสร้างความมั่นใจในคุณภาพมาตรฐานและความปลอดภัยของอาหาร น้ำดื่ม น้ำแข็ง ก่อนถึงมือผู้บริโภค
อย. ขอเน้นย้ำให้ผู้ผลิตอาหาร น้ำดื่ม และน้ำแข็ง ดำเนินการตามมาตรการเพื่อลดการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในอาหาร น้ำดื่ม น้ำแข็ง อย่างเคร่งครัด เพื่อป้องกันความเสี่ยง อย. พร้อมเดินหน้าเฝ้าระวังและกำกับดูแลความปลอดภัยอาหารและน้ำบริโภคอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างความมั่นใจให้ประชาชนได้บริโภคผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพและปลอดภัย
********************************************
วันที่เผยแพร่ข่าว 20 พฤศจิกายน 2569 ข่าวแจก 26 / ปีงบประมาณ พ.ศ. 2570